meydan

Değişkenler
Matematik biliminde bir değişken, sabit olmayan bir nümerik değerin yerini tutan bir karakterdir(rakamsal değeri değişebilen bir harf). Turbo Pascal’da da bu olay temelde aynıdır. Bir değeri, bir değişkenin içerisine -benim genelde ‘eşit hale getir işareti’ adını verdiğim bir işaretle atarsınız. Bu işaret basit olarak ‘iki nokta üst üstenin yanına gelmiş bir eşittir’dir, yani ‘:=’. Farz edelim ki sayi adını verdiğim bir değişkenim var (Ç.N. - ‘sayı’ olarak isim vermiyorum çünkü Türkçe karakterler uyumsuzluk çıkarabilir) ve ben bunun içine ‘2’ değerini atadım. Demek ki artık sayi değişkenim 2 değerini belirtmeye başlamıştır.
Örnek olarak aşağıdaki işaretler ve verdikleri sonuçları inceleyiniz.
İfadeler:

sayi := 2;
writeln(‘SAYI: ‘,sayi);

Ekran çıktısı:
SAYI: 2

veya
sayi := 2+1;
writeln(‘SAYI: ‘,sayi);

Ekran çıktısını bu sefer öncekinden farklı olarak:
SAYI: 3

şeklinde gözükecektir.
(Dikkat ettiyseniz bu ifadelerdeki writeln komutu hem yazı (text) ifadeleri hem de değişkenleri birlikte bulundurmaktadır ve virgülle de birbirlerinden ayrılmışlardır. Bu uygulama tamamıyla kurallara uygundur.)
Bir değişkene başta bahsettiğimiz ayrılmış sözcüklerden biri olmamak kaydıyla istediğiniz ismi verebilirsiniz. Yani bir değişkene begin veya end gibi adları koyamazsınız. İsterseniz değişkeninizin içerini ekrana da bastırabilirsiniz. Ancak normal yazılarda yaptığınız gibi değişkenlerinizi de tek tırnak (‘) içinde yazmayın; yoksa ekrana değişkenin içeriği yerine adı basılır.
Mesela aşağıdaki program parçacığı
sayi := 3;
writeln(sayi);
writeln(‘sayi’);

aşağıdaki çıktıyı verecektir.
3
sayi

Bir kaç farklı değişken tipi vardır. Bunlar; Integer, Real, String, Char ve Boolean’ dir.
Integer değişken tipi tam sayılar sisteminin bir parçasını belirtir. Tam sayı derken ondalık kısmı olmayan bir sayıyı kastettiğimizi vurgulamış olalım. Fakat bu integer tipimiz ancak 32,767 den büyük ve -32,767 den küçük sayıları tutamaz. Örnek olarak;
-32767...-3,-2,-1,0,1,2,3...32767

Real değişken tipi ondalık kısmı bulunan herhangi bir gerçel sayıyı tutabilir. Bu 10.0 gibi sayıları da kapsar. 10.0 sayısının değeri 10 ile aynı olmasına rağmen ondalık kısmından dolayı real değişken tipindedir. Gerçel sayılar ekranda bilimsel biçimde gösterilirler. Bu ise şimdi karışık gelebileceğinden ilerideki konulara bırakıyoruz. Real tipine örnek:
1.23498,3.543,-9.0,987.765

String değişken tipleri kelime değeri olan değişkenlerdir. Bu tipin değişkenleri, herhangi bir karakter dizisini ve sayıları da içeren herhangi bir değeri tutabilir. Fakat önemli olan nokta şu ki; bir string değişken herhangi bir sayı değerini tutuyor da olsa sadece bir grup karakter ifade eder ve kesinlikle real veya integer tipi değişkeni gibi değerlendirilmemelidir. Şunu da hatırdan çıkarmayalım: Herhangi bir string değişkenine değer ataması yapılırken atanan değer tek tırnak (‘) arasına konulur. Örnek:
kelime := ‘Merhaba’;

Char değişken tipi bildiğimiz karakterleri (characters) tutar. Fakat Turbo Pascal bu kelimeyi char adıyla kısaltmıştır. Bu değişken tipleri tamamıyla string tipi gibi düşünülebilir. Fakat tek fark, char tipi tek karakter uzunluğunda bir karakter olabildiği gibi ASCII karakter tablosundaki herhangi bir karakter de olabilir. String’ler gibi sayı değerleri tutabilirler ama yine onlar gibi bu sayı değerleriyle işlem yapamazlar. Örnek:
‘a’ , ‘A’ , ‘3’ , ‘!’ , ‘&’ , ‘{’ , ‘+’ , vb.

Boolean değişkenleri sadece iki değer alabilir. TRUE (doğru) ve FALSE (yanlış). Bunlar kullanışlı birer işaretçidirler (flag) ve karşılaştırma amaçlı kullanılırlar. Fakat şu anda bunları çok sık kullanmayacağımız için haklarında fazla bir bilgiye ihtiyacımız yok. Dolayısıyla, sonra incelemek üzere bunları atlıyoruz.
Şu ana kadar öğrene geldiğimiz değişken tipleri içinde, en çok kullanacaklarımız: Integer, Real ve String tipleridir. Şu anda hangi tür değişken tiplerinin Turbo Pascal’da kullanıldığını biliyoruz ve onları derleyiciye nasıl tanıtacağımızı da göreceğiz. Şunu hiç akıldan çıkarmayalım ki; bir değişkeni bir kez tanımladıktan sonra artık ona sadece kendi tipinde değişkenler atayabiliriz. Mesela hiç bir zaman integer veya real olarak tanımlamış olduğumuz değişkene ‘a’ karakterini atayamayız.
Değişkenler kullanılmadan önce program başlangıcında tanıtılmalıdırlar. Bu işlem ‘var’ ifadesiyle yapılır. Tanımlamak istediğimiz değişkenlerin isimlerini tipleriyle birlikte bir liste halinde ‘var’ ifadesinden sonra yazarız. Bu işleme değişken tanımlama diyoruz. ‘Var’ ile ilgili şu anda bilmemiz gerekenler ise şunlar: ‘Var’ ifadesi ‘uses’ ifadesinden sonra, ‘begin’ den ise önce gelir.
var
sayi1,sayi2 : Integer;
kelime1,kelime2 : String;
harf : Char;
hata : Boolean;

Yukarıdaki değişken tanımlamasında sayi1 ve sayi2, integer değişkeni olarak; kelime1 ve kelime2, string değişkeni olarak; harf, char değişkeni olarak ve hata ise Boolean değişkeni olarak atanmıştır. Bu değişkenler artık programımızda rahatça kullanılabilir.